اخترشناسان امروزی ،ابرنواختر را که یکی از رویدادهای بسیار شگرف
عالم است،انفجار عظیم یک ستاره می دانند. تنها ستارگان نسبتا
بزرگ (که جرم آنها 5/1 برابر خورشید ، یا بیشتر باشد) در پایان عمر گرما
هسته ای خود، به صورت ابرنواختر منفجر می شوند.
ستاره می تواند طی آخرین مراحل تحولی اش ، به دنبال انفجاری قدرتمند
، لایه های خارجی اش را به بیرون پرتاب کند. وقتی این اتفاق می افتد
ناگهان ستاره خیلی درخشان می شود واصطلاحاً "ابر نواختر" نامیده می شود.
کلمه نواختر در ابر نواختر به معنای "ستاره جدید" است. بنابراین به نظر میرسد
ابر نواختر کشف ستاره جدید درخشانی را در آسمان پیشنهاد می کند.

زکات علم در نشر ان است. اما م علی(ع)


ابرنواختر




منجمانروزگار باستان واژه لاتینی نوا(nova) از ریشه احتمالی هند

و اروپایی (newos) به معنی «نو» را برای هر ستاره درخشانی که به طور
ناگهانی در آسمان نمایان می شد، به کار می بردند. آنها ستاره های نو
بسیار درخشان را سوپرنوا(ابرنواختر) می نامیدند.
اخترشناسان امروزی ،ابرنواختر را که یکی از رویدادهای بسیار شگرف
عالم است،انفجار عظیم یک ستاره می دانند. تنها ستارگان نسبتا
بزرگ (که جرم آنها 5/1 برابر خورشید ، یا بیشتر باشد) در پایان عمر گرما
هسته ای خود، به صورت ابرنواختر منفجر می شوند.
ستاره می تواند طی آخرین مراحل تحولی اش ، به دنبال انفجاری قدرتمند
، لایه های خارجی اش را به بیرون پرتاب کند. وقتی این اتفاق می افتد
ناگهان ستاره خیلی درخشان می شود واصطلاحاً "ابر نواختر" نامیده می شود.
کلمه نواختر در ابر نواختر به معنای "ستاره جدید" است. بنابراین به نظر میرسد
ابر نواختر کشف ستاره جدید درخشانی را در آسمان پیشنهاد می کند.
امّا این طور نیست و این نامگذاری کمی گمراه کننده است. آنچه همیشه
اتفاق می افتد این است که ستاره ای پیر ناگهان طی چند روز بسیار درخشان می شود
و بعداً- بتدریج طی یکی یا دو ماه کم نور ودر نهایت خاموش می شود.
در خشندگی یک ابر نواختر ، طی چند روز ، از مرتبه چند صد میلیون برابر افزایش می یابد ،
وبرای چند هفته یا ماه می تواند به صورت جسم درخشانی باقی بماند .
چنین ستاره ای طی درخشان ترین مرحله می تواند همه ستاره های دیگر
صورت فلکی را تحت الشعاع خود قرار می دهد و حتی می تواند شکل
صورت فلکی را کاملاً تغییر دهد .
ابر نواخترها در سیستمهای دوتایی در کهکشانهای بیضوی مشاهده شده است
ودر ناحیه ای از کهکشان . معمولاً ابر نواختر ها در طول موجهای مختلفی
به ویژه اشعه x تابش می کند این نشان می دهد که محیط ابر نواختر ها
بسیار داغ هستند .در هر دونوع ترکیباتی مثل سیلیکن ،گوگرد و کلسیم
شناسایی شده اند .این عناصر سنگین پس از راه یابی به محیط میان
ستاره ای می توانند در نسل بعدی ستاره ها مورد استفاده قرار گیرند
نحوه تشخیص ابر نواختر ها بر اساس منحنی نوری آنها است
(منحنی نوری یعنی نموداری که شدت نور ابر اختر را برحسب زمان نشان می دهد)
تخمین زده می شود که در هر ثانیه ، در جایی از عالم یک انفجار ابر نواختری
رخ می دهد امّا البته بیشتر آنها آن قدر دورند که از زمین قابل روئیت نیستند .

در کهکشان ما وکهکشانهای نزدیک ، تخمین زده می شود که در هر قرن فقط
یک ابر نواختر قابل رؤیت با چشم غیر مسلح اتفاق می افتد .دو انفجار ابر نواختری
معروف که از نظر تاریخی اهمیت دارند در سال 1572 و 1604 اتفاق افتادند.
ابرنواختر نخست را، اختر شناس دانمارکی تیکو براهه"Tycho Brahe"آن را مطالعه کرد
. این ابر نواختر آن قدر درخشان بود که شکل آشنای "M" این صورت فلکی را برهم بزند.
ابر نواختر دوم نزدیک مقابله مریخ ومشتری اتفاق افتاد واز این رو همه طالع بینان


آن روزگار وقوع این ابر نواختر را ثبت کرده بودند . کپلر به بررسی دقیق این ابر نواختر پرداخت
. در هزاره گذشته ، فقط حدود شش انفجار ابر نواختری اتفاق افتاد
که به اندازه کافی درخشان باشند که با چشم غیر مسلح دیده شوند
و فقط یکی از این ابر نواختران پس از اختراع تلسکوپ یعنی در سال 1981بود !
این ابر نواختردر محل ستاره پر جرمی موسوم به 69202-Sk واقع در کهکشان همسایه ،
ابر ماژلانی بزرگ ، رخ داد.(بخش 4. 8 راببینید)همچنان که این ابر نواختر کم نور می شد،
از بین رفتن ستاره 202 69 –Skهم مشهود بود . بنابراین ،
بشر برای نخستین بار ،شاهد شکل گیری یک ابر نواختر از انفجار ستاره ای پر جرم بود.
یک ابر نواختر می تواند در ناحیه های اطرافش بقایایی از خود برجا بگذارد .
هر چند فضای بین ستاره ها- موسوم به محیط میان ستاره ایبسیار رقیق تر
از بهترین خلأ ایجاد شده توسط بشر است ، این محیط ها کاملاً خالی نیستند ،
هر سانتی متر مکعب از چنین محیط هایی تقریباً دارای یک اتم هیدروژن است.
فوران ناشی از انفجار ابر نواختری ، موج ضربه ای ایجاد می کند که
باعث تراکم مواد محیط میان ستاره ای می شود .
بنابراین ، یک ابر نواحتر در محیط میان ستاره ای حفره ای ایجاد می کند
که ادر احاطه پوسته ای از ضربه دیده (فشرده شده )است
و این اجرام – موسوم به بقایای ابرنواختری –برای دهها هزار سال باقی می مانند
ودر طول موجهای مرئی ، پرتوX ورادیویی قابل روئیت اند.
براساس یک بررسی رادیویی که اخیراً انجام شد، بیش از یک صد بقایای
ابر نواختری که کشف شد ، سحابی خرچنگی یکی ازآنها می باشد.
این سحابی دقیقاً در محلی کشف شد.که اختر شناسان چینی در سال 1054
مکان ابر نواختری را ثبت کرده بودند .بقایای دیکر ابر نواخترهایی نظیر
ابر نواخترهای های کپلر وتیکو براهه هم به همین ترتیب ، شناسایی شده اند.
انفجارات ابر نواختری نه تنها تماشایی اند بلکه اطلاعات ارزشمندی به دست می دهند .
قبلاً دیدیم که عناصر سنگین تر می تواننداز سنتز عناصر سبکی ،
نظیر هیدروژن وهلیوم بدست آیند . امّا اکنون عناصر مختلفی راروی زمین می بینیم .
اگر این عناصر در اعماق ستاره ها شکل گرفته اند ،
چگونه از داخل ستاره بیرون آمدند ؟ چگونه ، برای مثال، زمین
دارای عناصر سنگین شد؟ پاسخ این سؤال در انفجارات ابر نواختری است
که پس از انفجار ، عناصر سنگین تولید شده در داخل ستاره ،
در محیط میان ستاره ای پراکنده می کنند .
(البته خود ابر نواختران نیز برخی از عناصر سنکین را تولید می کنند
که ما درباره این پدیده بحث نخواهیم کرد.) سیارات،
آن چنان که امروز ، آنهارا می شناسیم ، ازهمین محیط میان ستاره ای
دارای عناصر سنگین بوجود آمدند.


تصویر در حال کوچک شده می باشد، برای برگت به اندازه ی اصلی کلیک کنید. سایز اصلی عکس 1024*768 با حجم 170 kb