گاز متان در مریخ

کاوشگر «کنجکاوی»، ترکیب جوی سیاره سرخ را اندازه‌گیری کرده است و هوای مریخ را به درون سامانه‌ای موسوم به «تحلیل نمونه مریخ» (‏Sam‏) کشید تا غلظت گازهای مختلف این سیاره را مشخص کند. این نخستین بار است که شیمی اتمسفر این سیاره از زمانی که کاوشگر وایکینگ روی سطح آن در اواخر دهه 1970 فرود آمد، آزمایش می‌شود. تحلیل‌های ‏Sam‏ همچمنان ادامه دارد اما هیچ شگفتی مهمی در این زمینه مشاهده نشده است به جز این که بقیه در ادامه مطلب...

زکات علم در نشر آن است. امام علی(ع)

گاز متان در سیاره مریخ

 


احتمال وجود گاز متان در مریخ :

کاوشگر «کنجکاوی»، ترکیب جوی سیاره سرخ را اندازه‌گیری کرده است و هوای مریخ را به درون سامانه‌ای موسوم به «تحلیل نمونه مریخ» (‏Sam‏) کشید تا غلظت گازهای مختلف این سیاره را مشخص کند. این نخستین بار است که شیمی اتمسفر این سیاره از زمانی که کاوشگر وایکینگ روی سطح آن در اواخر دهه 1970 فرود آمد، آزمایش می‌شود. تحلیل‌های ‏Sam‏ همچمنان ادامه دارد اما هیچ شگفتی مهمی در این زمینه مشاهده نشده است به جز این که تا این مرحله ظاهراً دی‌اکسید کربن در این سیاره، گاز غالب است. دی‌اکسید کربن مولفه اصلی هوای مریخ است همان طور که کاوشگر وایکینگ کشف کرده بود. این در حالی است که پژوهشگران در تلاش برای یافتن اثری از گاز متان روی سیاره سرخ هستند. به تازگی این گاز توسط ماهواره و تلسکوپ‌های زمینی رصد شده بود و وجود آن در سیاره سرخ قطعاً جذاب خواهد بود. متان دوره حیات کوتاهی دارد و زود از بین می‌رود و وجود آن می‌تواند حاکی از آن باشد که منبعی از این گاز چه به صورت زیست شناختی یا زمین شیمیایی در مریخ وجود دارد. می‌توان امیدوار بود که این ‏Sam‏ می‌تواند در این زمینه کمک کننده باشد. «جوی کریپس» یکی از دانشمندان پروژه کنجکاو گفت: «نتایج به دست آمده از نخستین آزمایش احتمالا به زودی اعلام می‌شود اما زمان بیشتری برای تأیید وجود این گاز در مریخ لازم است.»‏

بررسی هسته سیاره سرخ ـ ناسا پس از بررسی مریخ به وسیله چهار مریخ نورد تصمیم گرفته است اعماق این سیاره سرخ را بررسی کند تا مشخص شود که تفاوت هسته این سیاره با زمین چیست. به همین منظور سازمان فضایی آمریکا، از پرتاب یک مریخ نورد رباتیک کم هزینه در سال 2016 خبر داد که تفاوت هسته مریخ را با زمین بررسی خواهد کرد. برنامه اکتشافی ناسا که با عنوان ‏Insight‏ اجرایی می‌شود با اعتراض دانشمندانی رو به رو شده است که سایر اماکن را در منظومه شمسی مطالعه می‌کنند و اظهار داشته‌اند که ناسا بیش از حد روی مریخ متمرکز شده است. «جان گرانسفیلد» از دانشمندان ناسا با اشاره به مأموریت‌های اکتشافی ناسا اظهار داشت: «مریخ از بهترین فرصت‌های مطالعاتی است چرا که در چارچوب بودجه و زمان‌بندی مدنظر قرار گرفته است. این مأموریت در برگیرنده دو ابزار است که یکی فرانسوی و دیگر آلمانی است و به بررسی زمین شناسی مریخ در اعماق می‌پردازد و اندازه، ساختار، دما و حرکت هسته مریخ را مورد بررسی قرار می‌دهد.»‏

درون مریخ هنوز یک راز است، چرا که هسته آن هیچ میدان مغناطیسی ندارد و دانشمندان اطمینان ندارند که آیا هسته آن جامد است یا مایع و آیا دارای لرزش‌های مکرری چون لرزش‌های زمین است یا خیر.‏

«لیندلی جانسون» رئیس برنامه اکتشاف مریخ با مطرح کردن پرسش‌هایی چون لرزش‌های مریخ از چه نوع هستند، اندازه هسته مریخ چیست اهداف این مریخ نورد جدید را برشمرد.‏

‏«اچ جی ملوش» از دانشگاه «پورد» اظهار داشت: «چندین دهه است که زمین شناسان پرسش‌هایی از این قبیل را برای دریافت اطلاعات مهم درباره مریخ مطرح می‌کنند.»‏

این مأموریت نیز چون مأموریت مریخ نورد کنجکاوی که در حال حاضر در مریخ به سر می‌برد توسط آزمایش رانش جت ناسا اجرا می‌شود. این آزمایشگاه مستقر در کالیفرنیا با بودجه 2.5 میلیارد دلاری مریخ نورد کنجکاوی را با موفقیت در مریخ مستقر کرده است تا به بررسی سطح مریخ و یافتن نشانی از حیات میکروبی در آن بپردازد. ناسا در حال حاضر روی یک مأموریت احتمالی مریخی کار می‌کند تا آن را جایگزین مأموریت‌های لغو شده کند.‏‏«کارولین پورکو» از دانشمندان برجسته زحل و اقمار آن اظهار داشت: «ناسا در برنامه اکتشاف سیاره‌ای تأکید بیش از حدی روی مریخ دارد، قسمت اعظم منظومه شمسی فراتر از مدارهای خرده سیاره‌ها قرار دارند و در مقایسه با مریخ مطالب بیشتر برای یادگیری درباره آنها وجود دارد، اما چرا هر بار مریخ انتخاب می‌شود؟»

بررسی نخستین سنگ مریخی توسط کاوشگر کنجکاوی ـ نخستین سنگ مریخی که توسط این کاوشگر بررسی شده است ترکیب بسیار متفاوتی از مأموریت‌های پیشین نشان می‌دهد. پژوهشگران این کاوشگر از دو سامانه پژوهشی روی کنجکاو برای مطالعه آرایش شیمیایی این سنگ که به اندازه یک توپ فوتبال است، استفاده کردند. بر اساس اعلام آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا در کالیفرنیا، ترکیبات این سنگ می‌تواند شواهدی از محیط مشاهده نشده و فرایند‌های سیاره‌ای را فاش کند. این آزمایش نتایج بسیار شگفت‌انگیزی به دنبال داشته است. این سنگ مریخی با ترکیب شیمیایی از یک نوع غیر معمول اما به خوبی شناخته شده سنگ آذرین شباهت دارد که در بسیاری از مناطق آتشفشانی زمین یافت می‌شود.‏

‏«ادوارد استولپر» از موسسه فن‌آوری کالیفرنیا و یکی از پژوهشگران کنجکاوی، می‌گوید: «تنها با یک سنگ مریخی از این نوع، دشوار است تا دریابیم آیا همین فرایند زمینی در مورد آن سنگ مریخی دخیل است یا خیر، اما این زمینه آغازی برای کشف منشا این سنگ است.»

روی زمین، معمولاً سنگ‌هایی با چنین ترکیبی از فرایندهایی در جبه زمین و در زیر پوسته پدید می‌آیند؛ این فرایند شامل بلورین شدن ماگمای غنی از آب در فشار بسیار بالا است. در طول یک مأموریت اولیه دو ساله، پژوهشگران از 10 سامانه تجهیزاتی کنجکاو استفاده خواهند کرد تا دریابند آیا این منطقه مورد مطالعه هرگز شرایط زیست محیطی از جمله آب را برای حیات میکروبی داشته است یا خیر.‏

وجود آب در مریخ ـ به دنبال کشف شواهدی مبنی بر این که زمانی در اعماق مریخ آب جریان داشته است، امید به وجود حیات در سیاره سرخ و همسایه زمین تقویت شده است. این خبر با ارسال تصاویر مریخ نورد کنجکاوی از سیاره سرخ در رابطه با این که زمانی در اعماق مریخ آب وجود داشته دانشمندان ارشد ناسا را به شدت شگفت زده کرده است. دانشمندان ناسا پیش‌تر به نشانه‌هایی رسیده بودند که براساس آن اظهار داشتند در مریخ زمان‌های دور آب وجود داشت اما تصاویر جدید ارسال شده توسط کنجکاوی ارائه گر متقاعد کننده‌ترین شواهد درباره وجود آب در اعماق مریخ بوده است. براساس اظهارات «جان گروتزینگر» از موسسه فن آوری کالیفرنیا، «در سطح مریخ جریان نیرومندی از آب وجود داشته و ما از شنیدن این خبر بسیار هیجان‌زده هستیم.»

این کشف برای دانشمندان کاملا شگفت انگیز نبوده است. ناسا تصمیم گرفته بود که کنجکاوی به داخل دهانه برخوردی «گیل» نزدیک خط استوای مریخی فرود بیاید چرا که تصاویر فضایی نشان می‌داد که این منطقه دارای سابقه وجود آب است. این مریخ نورد شش چرخی پس از عبور از اتمسفر مریخ روی سطح آن فرود آمد. کنجکاوی در یک مأموریت دو ساله با بودجه 5/2 میلیارد دلاری به بررسی شرایط مطلوب زندگی میکروبی در مریخ می‌پردازد. درحال حاضر مریخ یک صحرای یخ‌زده با هیچ نشانی از آب در سطح پرتشعشع خود است، اما مطالعات زمین شناختی از سنگ‌ها در مأموریت‌های گذشته نشان می‌دهد که این سیاره پیش‌تر گرم‌تر و مرطوب‌تر بوده است. آخرین شواهد از عکس‌هایی به دست آمده که مریخ نورد کنجکاوی به زمین ارسال کرده و نشان‌دهنده سنگ‌های گرد و شن است، نشانه از این است که سنگ‌ها توسط آب روان از فاصله دور منتقل شده اند.‏

 

‏«ربکا ویلیامز» از موسسه علوم سیاره‌ای در آریزونا اظهار داشت: «اندازه سنگ‌ها از یک دانه شن تا سنگ‌های اندازه توپ گلف متغیر است که این امر نشان می‌دهد این سنگ‌ها توسط باد جا به جا نشده اند.»

اگر چه کنجکاوی از ابزارهای فن‌آورانه خود برای مته زدن به داخل سنگ‌ها یا تحلیل اجزا شیمیایی آنها استفاده کرده اما دانشمندان مطمئن هستند که آب نقش مهمی در شکل‌گیری ظاهر این سنگ‌ها داشته است. مشخص نیست که چه زمانی آب در سطح مریخ وجود داشته است اما می‌توان گفت که این مسأله صدها میلیون سال پیش در جریان بوده است.‏

رد چرخ‌های کنجکاوی روی مریخ ـ مریخ نورد ناسا که روزهای گذشته را در سیاره سرخ سپری کرده نخستین حرکت خود را با استفاده از چرخ‌هایش روی سطح مریخ انجام داده و تصاویری از این تجربه جدید را به زمین ارسال کرده است. مریخ نورد ناسا با حرکت 5/4 متری و گردش 120 درجه‌ای و بازگشت 5/2 متری برای نخستین بار با استفاده از چرخ‌هایش روی سطح مریخ حرکت کرد. در حال حاضر کنجکاوی، مریخ نورد ناسا 6 متر از محل فرود خود فاصله گرفته است.‏

‏«پیتر تیسینگر» از ناسا در رابطه با حرکت ناسا روی چرخ‌هایش گفت: «این لحظه بسیار بزرگی برای ما بود.»‏

پس از حرکت کنجکاوی روی سطح مریخ، ناسا تصاویر چشمگیر آن را از نخستین سیاحت آن و رد چرخ‌هایش روی سطح مریخ منتشر کرده است. ناسا تصویر 360 درجه‌ای منتشر کرده که نشان دهنده نخستین حرکت آزمایشی و موفقیت‌آمیز مریخ نورد کنجکاوی بوده است. در این تصاویر رد چرخ‌های کنجکاوی قابل مشاهده است. یک سنگ 9 سانتی متری در نقطه‌ای که حرکت کنجکاوی آغاز شده به چشم می‌خورد و مهندسان اظهار می‌دارند که این سنگ تا حدی زیر یکی از چرخ‌های آن بوده است. نشانه‌های فرسایشی فرود مریخ نورد ناسا در سمت راست و چپ رد چرخ‌ها دیده می‌شود. شیب اندک کوه «شارپ» در بالای تصویر نزدیک مرکز قابل مشاهده است. این تصویر از 23 فریم با وضوح کامل تشکیل شده است. ناسا اعلام کرده است که تیم کنترل کنجکاوی همچنان به آزمایش آن ادامه می‌دهد. بر اساس اعلام یک سخنگو، اکنون می‌توان روی دیگر ویژگی‌های کنجکاوی تمرکز کرد و این ماشین هر روز می‌تواند یک مسافت را طی کند تا به کوه شارپ برسد. نخستین مسیر کنجکاوی دهانه برخوردی گیل است که 500 متر با نقطه کنونی آن فاصله دارد. این منطقه دربرگیرنده سه زمین مختلف است که دانشمندان ناسا قصد دارند آن را بررسی کنند.‏