سنگ شناسی رسوبی
حدود 70% سنگهاى موجود در سطح زمین منشأ رسوبى دارند. یک توده رسوبى شامل موادى است که در سطح یا نزدیک به سطح زمین و در محیطى که داراى فشار و حرارت پائین مى‌باشد انباشته مى‌گردد. معمولاً مواد رسوبى از مایعى که آنها را در برمى‌گیرد در محیطهاى رسوبى مختلف ته‌نشین مى‌گردند. بعد از رسوبگذارى، مواد رسوبى تحت تأثیر پروسه‌هاى دیاژنتیکى قرار مى‌گیرند که باعث فشردگى، سیمانى‌شدن، تجدید تبلور و تغییرات دیگر در رسوب اولیه مى‌شود. بقیه در ادامه مطلب...
زکات علم در نشر آن است. امام علی(ع)
سنگ شناسی

حدود 70% سنگهاى موجود در سطح زمین منشأ رسوبى دارند. یک توده رسوبى شامل موادى است که در سطح یا نزدیک به سطح زمین و در محیطى که داراى فشار و حرارت پائین مى‌باشد انباشته مى‌گردد. معمولاً مواد رسوبى از مایعى که آنها را در برمى‌گیرد در محیطهاى رسوبى مختلف ته‌نشین مى‌گردند. بعد از رسوبگذارى، مواد رسوبى تحت تأثیر پروسه‌هاى دیاژنتیکى قرار مى‌گیرند که باعث فشردگى، سیمانى‌شدن، تجدید تبلور و تغییرات دیگر در رسوب اولیه مى‌شود.
سنگهاى آذرین و دگرگونى در حرارت و فشار خیلى بالاتر از آنچه در سطح زمین وجود دارد و در محیطى که شامل اکسیژن، آب و گاز کربنیک کمتر بوده و مواد آبى ندارند، تشکیل مى‌شوند. بنابراین، این سنگها وقتى که توسط عوامل تکتونیکى و فرسایش به سطح زمین آورده مى‌شوند، تحت تأثیر تغییرات فیزیکى و شیمیائى قرار مى‌گیرند. این تغییرات که هوازدگى (Weathering) نام دارد باعث مى‌شوند که مواد حاصل از آن، آب، اکسیژن، گاز کربنیک و مواد آبى بیشترى را در برداشته باشد.
سه نوع سنگ رسوبى شامل ماسه سنگها، سنگهاى رسى (از قبیل Shahe) و کربناتها تقریباً همة سنگهاى رسوبى (بیشتر از 95%) را شامل مى‌شوند. ماسه سنگها و سنگهاى رسى از تخریب سنگهاى موجود در سطح زمین منشأ گرفته و در محیطهاى رسوبى انباشته مى‌شوند، در حالیکه کربناتها بیشتر از CaCo3 (کلسیت یا آراگونیت) و CaMg (co3)4 (دولومیت) درست شده‌اند. در صورتیکه به مقدار مساوى از کانیهاى رسى و آهکى دانه‌ریز در یک سنگ وجود داشته باشد به آن مارن مى‌گویند.
سنگهاى رسى فراوانترین سنگهاى رسوبى بوده و بیشتر از 60% سنگها را شامل مى‌شوند و این به دلیل این است که سنگهاى آذرین و دگرگونى تقریباً از 20% کوارتز و 80% کانیهاى سیلیکاته درست شده‌اند. به غیر از کوارتز که خیلى پایدار است، کانیهاى سیلیکاته خیلى زود تجزیه مى‌شوند و به مواد گوناگونى که اکثر آنها کانیهاى رسى مى‌باشند تبدیل مى‌گردند.
گر چه سنگهاى رسوبى قسمت سطحى زمین را مى‌پوشانند ولى ضخامت آنها در همه جا یکسان نیست و از 8/1 کیلومتر در قاره‌ها تا 2/0 کیلومتر از کف اقیانوسها تغییر مى‌کند. 
سنگ شناسی
 
طبقه‌بندى سنگ‌هاى رسوبى
سنگهاى رسوبى بوسیله پروسه‌‌هاى فیزیکى، شیمیائى و بیولوژیکى تشکیل مى‌شوند. بر اساس پروسه اصلى تشکیل دهنده سنگهاى رسوبى این سنگها به سه گروه عمده تقسیم مى‌شوند. سنگهاى آوارى آنهایى هستند که از قطعات سنگهاى قدیمیترى که حمل و نقل شده و بعداً رسوب کرده‌اند درست شده‌اند (مثل ماسه‌سنگها). رسوباتى که منشأ جانورى، بیوشیمیائى و آلى دارند (مثل کربناتها) و آنهایى که منشأ شیمیائى دارند (مثل سنگهاى تبخیرى) گروههاى دیگر سنگهاى رسوبى را شامل مى‌شوند.
گروههاى اصلى سنگ‌هاى رسوبى، سنگهاى رسى (60%)، ماسه سنگها (25-20%) و سنگهاى کربناته (20-15%) بوده و بقیه فقط 5% سنگها را شامل مى‌شوند.
1- سنگهاى رسى Mud Rocks
این سنگها شامل ذراتى هستند که قطر آنها از 62 میکرون کمتر مى‌باشد (سیلتها 62-4 میکرون و رسها کمتر از 4 میکرون) اکثر این سنگها داراى ذراتى کوچکتر از 5 میکرون مى‌باشند. به این دلیل ذرات سنگهاى رسى در موقع تشکیل براحتى و بوسیله کمترین جریان در آب معلق شده و مى‌توانند تنها در آبهاى آرام انباشته شوند .
2- ماسه‌سنگ‌ها Sand Stones
این سنگها در محیطى که انرژى نسبتاً زیادى دارند (مثل محیط‌هائى با جریان سریع آب) انباشته مى‌شوند. محیط‌هاى پر انرژى شامل تپه‌هاى بادى، سواحل دریاها، رودخانه‌ها و دره‌‌هاى عمیق زیر دریائى مى‌باشند.
ماسه‌هائى که در نقاط کم عمق دریا انباشته مى‌شوند ممکن است توسط جریانات توربیدیتى که شامل مخلوطى از ماسه و آب مى‌باشد، به ناحیه عمیق دریا حمل شده و در آنجا انباشته شوند. اکثر توده‌هاى ماسه‌اى در موقع ته نشست شکل ظاهرى کشیده‌اى (طویل) بخود مى‌گیرند (مثل ماسه‌هائى که در رودخانه‌ها و سواحل دریاها تشکیل مى‌شوند).
3- رسوبات کربناتى Carbonates
رسوبات جدید کربناته دریائى تقریباً بطور کلى از قسمتهاى مختلف موجودات دریائى تشکیل شده‌اند و شواهد زیادى وجود دارد که سنگهاى کربناته زمان فانروزوئیک نیز چنین بوده‌اند. ولى ذرات سنگهاى کربناته به آسانى مى‌توانند تجزیه شده و یا تغییر جنس دهند بطوریکه منشأ آلى آنها همیشه مشخص نمى‌باشد.
چگونگى تشکیل سنگهاى رسوبى آوارى:
در سطح زمین سنگهاى رسوبى آوارى از تخریب سنگهاى قدیمى‌تر تشکیل میگردند. سنگهاى آذرین و دگرگونى که در مقابل فرسایش مکانیکى و شیمیائى ناپایدارند، منشأ اکثر سنگهاى رسوبى – آوارى مى‌باشند. نوع موادیکه از تجزیه شیمیائى سنگهاى آذرین و دگرگونى بوجود مى‌آیند بستگى به شرایط موجود در سطح زمین (مقدار آب، درجه حرارت و وجود اکسیژن کانى) و ترکیب شیمیائى این سنگها دارد.
دانه‌هاى آوارى ممکن است قطعات سنگها باشند ولى اکثر آنها را بلورهاى کوارتز و فلدسپات تشکیل مى‌دهند. مواد دانه‌ریز حاصل از تخریب که در موقع هوازدگى آزاد مى‌شوند، بیشتر شامل کانیهاى رسى بوده که در سنگهاى رسى (mudrocks) فراوانند و ماتریکس ماسه‌سنگها و کنگلومراها را میسازنند.
آب و هوا و نوع سنگ‌هاى منشأ، ترکیب سنگهاى آوارى را مشخص مى‌نمایند. طول مسیر حمل و نقل رسوبات آوارى و دیاژنز آنها تا حدى در ترکیب این سنگها مؤثرند.
سنگ‌هاى تخریبى دانه درشت
سنگ‌هاى آوارى دانه درشت (ماسه‌سنگها، کنگلومراها و برشها) حدود 20 تا 25 درصد ستون چینه‌نگارى را تشکیل مى‌دهند. این سنگها نسبت به سنگهاى آوارى دانه‌ریز بیشتر مورد توجه واقع شده‌اند، زیرا:
1- دانه‌هاى این سنگها درشت بوده و ساختمانها و بافتهاى رسوبى که نشان‌دهندة حمل و نقل رسوبات و محیط‌هاى رسوبى مى‌باشند، در این سنگها فراوانند.
2- ماسه‌سنگهاى متخلخل مانند سنگهاى کربناته مخزن خوبى براى نفت و گاز و آب هستند. حدود 50 درصد گاز و نفت دنیا در ماسه سنگها ذخیره شده است.
سنگ شناسی