جغرافیه طبیعی و فزیکی افغانستان

طبیعت افغانستان به خاطر ارتفاعات سر به فلک کشیده و رودخانه‌هایی که از آن سرچشمه می‌گیرد، زیباست و تنوع آب و هوا در آن مشهود است.زمستانهایش بسیار سرد (تا ۲۰ درجه زیر صفر)  و تابستانهایش بسیار گرم (تا ۴۰درجه بالای صفر) می‌باشد. آب و هوا از یک استان به استان دیگر و از یک شهر به شهر دیگر تفاوت دارد.بارندگی نیز در نقاط مختلف، متفاوت می‌باشد و بین ۱۰۰ تا ۴۰۰ میلی متر در نوسان است بقیه در ادامه مطلب...

زکات علم در نشر آن است. امام علی(ع)

جغرافیای طبیعی و فیزیکی افغانستان

 


جغرافیای افغانستان       

  جمهوری‌ اسلامی‌ افعانستان‌   با ۶۵۲  هزار و ۶۵۲ کیلومتر  مربع‌   مساحت‌  در جنوب‌ غربی‌  قاره‌ آسیا   واقع‌ شده‌   است‌.

 

این‌ کشور از سمت‌ شرق‌ به‌ طول‌ ۷۶ کیلومتر با جمهوری‌ خلق‌ چین‌، از سمت‌ جنوب‌ به‌ طول‌ ۲ هزار و ۴۳۰ کیلومتر با پاکستان‌، از سمت‌ غرب‌ به‌ طول‌ ۹۳۶ کیلومتر با جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌، از سمت‌ شمال‌ غربی‌ به‌ طول‌ ۷۴۴ کیلومتر با جمهوری‌ ترکمنستان‌، از سمت‌ شمال‌ به‌ طول‌ ۱۳۷ کیلومتر با جمهوری‌ ازبکستان‌ و از سمت‌ شمال‌ شرقی‌ به‌ طول‌ یکهزار و ۲۰۶ کیلومتر با تاجیکستان‌ مرز مشترک‌ دارد.

 

 افغانستان‌ محدود به‌ خشکی‌ است‌ و به‌ آبهای‌ آزاد راه‌ ندارد. ضمن‌ آنکه‌ بخش‌ وسیعی‌ از اراضی‌ شمالی‌ آن‌ توسط‌ کوههای‌ بسیار بلند و یخچالهای‌ طبیعی‌ پوشیده‌ شده‌ است‌. خشونت‌ آب‌ و هوای‌ افغانستان‌ یکی‌ از مهمترین‌ ویژگیهای‌ طبیعی‌ این‌ کشور بشمار می‌رود؛ به‌ این‌ معنا که‌ این‌ سرزمین‌ در زمستان‌ هوایی‌ بسیار سرد و در تابستان‌ هوایی‌ گرم‌ دارد. کوههای‌ هندوکش‌ به‌ طول‌۶۰۰ کیلومتر در نوار شمالی‌ و شرقی‌ این‌ سرزمین‌ گسترده‌ شده‌اند. پست‌ترین‌ نقطه‌ افغانستان‌ در جلگه‌ رود «جیحون‌»   ۲۸۵ متر و بلندترین‌ بخش این‌ سرزمین‌ در قله‌ «نوشک‌  ۷۴۸۵ متر از سطح‌ دریا مرتفع‌تر است افغانستان سرزمینی کوهستانی و محاط بر خشکی است، و جز «اردن هاشمی» تنها کشور خاورمیانه محسوب می‌شود که به «دریا» راه ندارد.

 

این سرزمین درنیمکره شمالی، نیمکره شرقی و درمحدوده آسیای میانه واقع است. مساحت آن را در منابع مختف بین ۶۲۰ تا ۷۰۰ هزار کیلومتر مربع ذکر کرده‌اند، اما ۲۲۵، ۶۵۲ کیلومتر مربع مساحت داشته و چهلمین کشور جهان به شمار می‌آید. طول مرزهای افغانستان حدود ۵۸۰۰ کیلومتر می‌باشد، که شامل ۲۳۸۴ کیلومتر درشمال با جمهوری‌های تاجیکستان، ازبکستان و ترکمننستان؛ ۲۲۴۰ کیلومتر از مشرق و جنوب با جمهوری اسلامی پاکستان، ۷۳ تا ۹۳ کیلومتر مربع از سمت شمال شرقی از طریق تنگه واخان با ایالت مسلمان نشین سین کیانگ (ترکمنستان) جمهوری خلق چین و ۸۵۵ تا ۹۳۰ کیلومتر در مغرب با جمهوری اسلامی ایران (که ۶۱۹ کیلومتر آن با استان خراسان می‌باشد) بیشترین فاصله شرق تا غرب افغانستان ۱۲۴۰ کیلومتر، و شمال تا جنوب آن ۸۵۵ کیلومتر است و حداقل فاصله آن با آبهای آزاد جهان ۵۰۰ کیلومتر است.

 

قسمت‌های وسیعی از خاک افغانستان را عمدتا در شمال و شرق کشور، کوهها وسنگلاخ‌ها پوشانده‌است کوههای هندوکش به طول ۶۰۰ و عرض ۱۰۰ کیلومتر از سمت شمال شرقی به طرف غرب و جنوب غربی کشیده شده و تقریباً از میانه کشور می‌گذرد. این کوهها بیش از نیمی از سرزمین افغانستان را فراگرفته، و برای شهرهای «کابل»، «قندهار» و«هرات» ارزش استراتژیکی مهمی ایجاد کرده  است.کوههای قدر به طرف مغرب امتداد می‌یابند، از ارتفاع آن کاسته می‌شود و در نزدیکی مرزهای ایران تبدیل به کوهها و تپه‌های کم ارتفاع می‌گردند.درارتفاعات هندوکش همواره برف وجود دارد. حتی در تابستان‌ها نیز قله‌ها و یخچال‌ها پر برف است.در میان ارتفاعات هندوکش، دره‌های عمیق و خوش آب و هوا و حاصلخیزی وجود دارد که محیط مساعدی برای پرورش دام و تولید میوه‌است.افغانستان سرزمین افراط و تفریط است کوهها سر به فلک کشیده و دره‌ها عمیق، باران‌های بهاری و تابستان‌های خشک، زمستان‌های بسیار سرد و تابستان‌های گرم، ارتفاعات پوشیده از برف در طول سال و سرزمین‌های پست و خشک وسوزان.این افراط و تفریط در زندگی اجتماعی نیز وجود دارد.

 

سرزمین  افغانستان در طول تاریخ گلوگاه تهاجم به هند بوده است؛ جنگجویان بسیاری چون «اسکندر مقدونی»، «محمود غزنوی»، «تیمور گورکانی»، «نادر شاه افشار»، از پیچ و خم کوهها و دره‌های این کشور خود را به هندوستان رسانده‌اند. علاوه بر این تا قبل از کشف راههای آبی در قرون جدید و سپس توسعه راههای هوایی، خط مسیر بازرگانی شرق و غرب، از دشت شمالی آن عبور  می‌کرد، محل عبور کاروانهای جاده ابریشم از این سرزمین بوده که عموما ازطریق قندهار به هند و از طریق بلخ به چین می‌رفت.پس از کشف راههای آبی و سپس توسعه راههای هوایی، افغانستان مانند سایر سرزمین‌های آسیای مرکزی، تبدیل به منطقه‌ای بن  بست شد و گذر هیچ بیگانه‌ای به آنجا نیفتاد. همچنین ارتفاعات افغانستان سپر استراتژیکی مستحکمی بین آسیای شمالی و آسیای جنوبی است.

 

 

 

مهمترین عوارض طبیعی افغانستان عبارتند از:

 

 ۱. کوهها و کوهستان‌ها:

 

 مهم ترین ارتفاعات کشور از این قرار است:

 

۱- هند و کش (۶۲۹۸ متر) ۲- پامیر کوچک، (۶۲۸۱ متر دروخان) ۳- بدخشان(۵۳۵۵ متر) ۴- بابا (۵۴۱۳ متر، بامیان) ۵۰ سفید خرس ۶- ترغان  (۳۹۸۲ متر) ۷- سفید کوه (۴۷۵۵ متر، سکرم) ۸- نورستان ۹- شاه مقصود (۲۷۷۳ متر) ۱۰- مزار (۳۷۸۷ متر) ۱۱- هزار جات (۴۱۰۱ متر، تمران) ۱۲- بندبیان ۱۳- چلبدالان ۱۴- سیاه کوه ۱۵- بالا کوه (۳۸۷۲ متر) ۱۹- دوشاخ (۲۱۱۰ متر) ۲۰ یاه بند (۲۵۶۰ متر ۲۱- چاغی (

 

 

۲. رودها:

 

رودهای افغانستان (که به آن دریا می‌گویند)، از کوههای مرکزی و مناطق شرقی کشور سر چشمه گرفته، به سمت غرب و جنوب جریان می‌یابد. به دلیل ارتفاع زیاد کوهها و کاهش نسبتاً سریع ارتفاع کوهها، سرعت آب‌ها بسیار زیاد است و به همین جهت برای تولیدانرژی برق مناسب  است.

 

مهمترین رودهای کشور عبارتند از:

 

۱- آمودریا (جیحون):    از کوههای پامیر سرچشمه گرفته و حدود ۱۱۲۶ کیلومتر از آن در قسمت مرزهای شمالی کشور با  تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان می‌باشد و قسمت‌هایی از آن قابل کشتیرانی است در سواحل آن رودخانه شیرخان بندر و بندر حیرتان قرار گرفته، که کالاهای صادراتی یا وارداتی افغانستان به ممالک آسیای میانه از این طریق مبادله می‌شود.جیحون دارای آبشارهای متعدد است و برای تولید نیروهای هیدرولیک قابل استفاده‌است

 

 ۲- هیرمند (هلمند):    از کوههای یغمان در غرب کابل سرچشمه گرفته و ۱۴۰۰ کیلومتر طول دارد و در جنوب غربی افغانستان قسمت کمی از مرز مشترک ایران و افغانستان را تشکیل می‌دهد و مهمترین منبع تامین آب دریاچه‌های سیستان و بلوچستان و اراضی زراعی شمالی آن است.

 

  ۳- هریرود:          از کوه بابا در مرکز افغانستان سرچشمه گرفته، از هرات می‌گذرد و در شمال غربی کشور اندکی از مرز مشترک ایران و افغانستان را تشکیل داده سرانجام در ریگزارهای ترکمنستان فرو می‌رود. ۱۲۳۰ کیلومتر طول داشته و دارای آبشارهای متعدد است و برای تولید نیروی برق مناسب است.

 

۴- کابل رود:    از کوههای شرقی سرچشمه گرفته  از وسط دو شهر مهم «کابل» و «جلال آباد» عبور کرده وارد خاک پاکستان می‌شود و به رود «سند» می‌ریزد. 

 

۵- دریای پامیر۶- کوکچه ۷- فرخار ۸- دریای کندوز ۹- دریای خلم ۱۰ – بلخ  ۱۱- دریای بند امیر ۱۲- دریای پنج شیر۱۳- دریای کند ۱۴ - دریای غربی ۱۵ - رود لوره  ۱۶- ترناک رود  ۱۷- دریای ارغنداب ۱۸- خاش رود ۱۹- فراه رود ۲۰- نیزگان ۲۱- تکاب استادن ۲۲- شیرین تکاب ۲۳- دریای مرغاب ۲۴- دریای اولنگ ۲۵- رود گز.

 

 

 

۳. دریاچه‌ها:

 

دریاچه‌هایی بسیار کوچک، به نام‌های «آب ایستاده مقر»، «بند کجکی»»بندار عنداب»، «دق پترکان»، (در مرز ایران)، «هامون پورک» و«دشتنمدی»دارد.

 

 

 

۴. دشت‌ها:

 

که عموماً در شمال و شرق هستند.از جمله : ۱- دشت برنگ ۲-د پشت رود ۳- گرمسیر ۴- ریگستان ۵- سیاه سنگ ۶- دشت مرغو (مارگو) ۷- دشت خلش ۸- دشت همدم آب ۹- هجده  نهر ۱۰- دشت نمدی.

 

رودهای‌ «جیحون‌»، «هیرمند» و «هریررود» مهمترین‌ منابع‌ آبی‌ افغانستان‌ بشمار می‌روند. «کابل رود» نیز که‌ در ۲ سال‌ اخیر به‌ خشکی‌ رسیده‌، روزگاری‌ از منابع‌ آبی‌ این‌ سرزمین‌ حساب‌ می‌شد. حدود ۱۰ درصد از خاک‌ افغانستان‌ قابل‌ کشت‌ و زرع‌ است‌ و مراتع‌ طبیعی‌۴۰ درصد از این‌ سرزمین‌ را پوشش‌ می‌دهند. ۲ درصد از خاک‌ افغانستان‌ نیز جنگل‌های‌ بلوطی‌ هستند و ۴۸ درصد مابقی‌ این‌ سرزمین‌ قابل‌ کشاورزی‌ نیست خشکسالی‌ سالهای‌۱۹۹۷، ۱۹۹۸ و ۱۹۹۹ میلادی‌ در افغانستان‌ در تاریخ‌۴۰ سالة‌ این‌ کشور بی‌سابقه‌ بود و علاوه‌ بر وارد ساختن‌ لطمات‌ جبران‌ ناپذیری‌ به‌ زمینهای‌ زراعی‌ این‌ سرزمین‌، بخش‌ وسیعی‌ از مراتع‌ طبیعی‌ و چراگاه‌های‌ افغانستان‌ را از بین‌ برد و تلفات‌ سنگینی‌ به‌ بخش‌ دامپروری‌ این‌ کشور وارد آورد

 

 ۵- آب و هوا:

 

طبیعت افغانستان به خاطر ارتفاعات سر به فلک کشیده و رودخانه‌هایی که از آن سرچشمه می‌گیرد، زیباست و تنوع آب و هوا در آن مشهود است.زمستانهایش بسیار سرد (تا ۲۰ درجه زیر صفر)  و تابستانهایش بسیار گرم (تا ۴۰درجه بالای صفر) می‌باشد. آب و هوا از یک استان به استان دیگر و از یک شهر به شهر دیگر تفاوت دارد.بارندگی نیز در نقاط مختلف، متفاوت می‌باشد و بین ۱۰۰ تا ۴۰۰ میلی متر در نوسان است.این مقدار در مناطق شرقی بین ۲۵۰ تا ۴۰۰ و در مناطق غربی و جنوب غربی بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلی متر است در مناطق مرکزی به علت وجود ارتفاعات و بارندگی بیشتر، هوا از نواحی دیگر سردتر است، ولی در مناطق جنوبی و غربی به علت کمی بارندگی هوا گرمتر بوده دارای تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های معتدل تر است.

 

در مناطق کوهستانی به علت برف و یخبندان ارتباط روستائیان و قبایل نیمی از سال با یکدیگر قطع می‌شود و آب وهوا تاثیر بسیار در پراکندگی و جدایی جمعیت دارد.منابع آب زیرزمینی افغانستان نسبتاً غنی است در شهر کابل آب درعمق ۳-۴ متری زمین قرار دارد؛ ولیکن به دلایل فنی، کمتر از آب زیرزمینی استفاده شده و عموما مردم در اکثر نقاط افغانستان با مشکل کمبودآب (آشامیدنی - کشاورزی) روبرو هستند وتنها ٪۲۲به آبهای سالم مصرفی دسترسی دارند (٪۳۹ شهرها، ٪۱۸ روستاها)