ابر چگونه بوجود می آید؟

پیدایش ابر را به طور ساده می توان در حمام مشاهده کرد. در دمای معمولی حمام مقدار معینی بخار آب در هوا وجود دارد. اگر شیر آب گرم را باز بگذاریم، مقدار بخار آب هوای حمام افزایش می یابد و کم کم به حدی می رسد که هوا دیگر نمی تواند بخار آب بیشتری در خود نگه دارد. در این حالت می گوییم که هوا از بخار آب سیر (اشباع) شده است. دمای هوا را در این حالت نقطه ی شبنم می نامند بقیه در ادامه مطلب...

زکات علم در نشر ان است. امام علی(ع)

ابر


ابر چگونه تشکیل می شود؟

 

وقتی که هوای گرم بالا می‌رود، سرد می‌شود، آنگاه بخار آب موجود در هوا فشرده می‌شود و به صورت قطره‌های آب درمی‌آید. این قطرات بسیار ریز هستند و نمی‌توانند بیفتند و به‌طور معلق در فضا باقی می‌مانند. سپس در سطوح بالاتر خیلی سرد می‌شوند و تشکیل کریستالهای یخ می‌دهند. ابرها توده‌های تشکیل شده از کریستالهای ریز یخ هستند. بعضی از ابرها شبیه پشم یا پنبة پف کرده‌اند که به آنها ابرهای کومولوس می‌گویند. بعضی دیگر همانند صفحه‌های نازکند که به آنها ابرهای استراتوس یعنی صفحه‌های نازک می‌گویند. ابرهای سیروس نیز در سطوح خیلی بالای زمین تشکیل می‌شوند. رنگ ابرهای بارانزا یا ابرهایی که در فصول بارانی تشکیل می‌شوند خاکستری است و دارای رطوبت بسیار بالایی هستند و به صورت قطرات باران به زمین می‌افتند.  

 

نقش ابرها در آب و هوا

ابرها آبِ بخار شده ی زمین را بار دیگر به صورت باران و برف به زمین باز می گردانند. فرو ریختن باران و برف بر کوه ها و دشت ها، رودها و چشمه ها و قنات ها را پر آب می کند. از این راه دستیابی انسان و جانوران و گیاهان به آب امکان پذیر می شود.

ابرها در گرم شدن و سرد شدن سطح زمین و چگونگی آب و هوا نقشی مهمی دارند. روزهای ابری معمولاً سردتر از روزهای آفتابی هستند، زیرا ابرهای بیشتر انرژی تابشی نور خورشید را به فضا باز می گردانند. نوری که از این راه به فضا بازگردانده می شود دیگر نمی تواند زمین را گرم کند.

هنگام شب نقش ابرها در دمای هوای زمین برعکس روز است. زمین در شب مقداری از گرمای خود را از دست می دهد و سرد می شود. در شبهای ابری بیشتر این گرما را ابرها به زمین باز می گردانند و از سرد شدن سطح زمین جلوگیری می کنند. به همین سبب است که معمولاً شب های ابری گرمتر از شب هایی هستند که هوا صاف است، در این گونه شب ها، گرما در لایه های پایین جَوّ، میان ابرها و سطح زمین، به دام می افتد. به همین سبب ابرهایی که در لایه های پایین جو هستند، بیش از ابرهای بالای جَوّ از پراکنده شدن گرمای زمین جلوگیری می کند. از این رو در ایستگاه های هواشناسی کارشناسان برای پیشبینی هوای ساعت های آینده و دمای آن، گذشته از عامل های دیگر، چگونگی ابرها و نوع آن ها را نیز در نظر می گیرند.

 

ابرها چگونه به وجود می آیند؟

آنچه که ما به عنوان ابر می‌شناسیم در واقع تجمع ذرات بخار آب موجود در جو به دور هسته‌های تراکم و سرد شدن آنهاست. از آنجا که با مشاهده نوع و نحوه تغییرات ابرها می‌توان اطلاعات قابل ملاحظه‌ای درباره وضعیت جو بدست آورد، مطالعه و بررسی ابرها دارای اهمیت ویژه‌ای است. عامل اصلی تشکیل ابر صعود هوای گرم و مرطوب به سطح فوقانی جو و سرد شدن آن است و در صعود به ارتفاعات بالاتر جو تحت تأثیر فشار کم آن سطوح قرار گرفته و همگام با انبساط سرد می‌شود.

 ابر

 

چگونگی پیدایش ابر

 

ابر از بخار شدن آب دریاها و دریاچه ها و رودها و همچنین رطوبت خاک و گیاهان پدید می آید. این آب ها پیوسته به صورت بخار در می آیند و با هوا مخلوط می شوند. به همین سبب، به طور عادی، همیشه در هوا مقداری بخار آب وجود دارد. هوای گرم بیش از هوای سرد بخار آب در خود نگه می دارد.

 

برای اینکه بخار آب به صورت ابر در آید، دمای هوا باید آن قدر کاهش یابد که بخار آب موجود در آن به مایع (آب)، یا جامد (یخ) تبدیل شود. از این گذشته، ذره های بسیار ریزی مانند گَرد و غبار، دود، خاکسترِ آتشفشانی، بلورهای ریز نمک و گَرده ی گیاهان باید در هوا پراکنده باشند تا بخار آب دور آن ها جمع شود و تشکیل ابر بدهد.

 

پیدایش ابر را به طور ساده می توان در حمام مشاهده کرد. در دمای معمولی حمام مقدار معینی بخار آب در هوا وجود دارد. اگر شیر آب گرم را باز بگذاریم، مقدار بخار آب هوای حمام افزایش می یابد و کم کم به حدی می رسد که هوا دیگر نمی تواند بخار آب بیشتری در خود نگه دارد. در این حالت می گوییم که هوا از بخار آب سیر (اشباع) شده است. دمای هوا را در این حالت نقطه ی شبنم می نامند.

 

حالا اگر پنجره ی حمام را باز کنیم تا هوای سرد به درون بیاید، یا شیر آب سرد را باز کنیم، دمای هوای حمّام پایین می آید و مقداری از بخار آب آن به دُور میلیون ها ذره ی گرد و غباری که در فضای حمام پراکنده اند جمع می شود و به صورت قطره های بسیار ریز آب در می آید که شبیه مه یا ابر است.

 

پیدایش ابر در آسمان هم به همین گونه است. هوای سطح زمین، بر اثر تابش خورشید گرم و سبک می شود و به طرف بالای جو زمین می رود.

 

تا حدود 15 کیلومتر بالاتر از سطح زمین هر چه از سطح زمین بالاتر برویم دما پایین تر می آید و هوا سردتر می شود. میزان کاهش دما تقریباً 6 درجه ی سلسیوس در هر کیلومتر است.بنابراین اگر دما در سطح زمین 15 درجه ی سلسیوس باشد، در ارتفاع 5/2 کیلومتری بالای زمین تقریباً به صفر درجه ی سلسیوس می رسد.

 

هنگامی که هوای گرم از سطح زمین به طرف بالا حرکت می کند، کم کم سردتر می شود. در نتیجه مقداری از بخار آب آن به دور ذرّه های کوچکی که در هوا پراکنده اند جمع می شود و میلیون ها ذره ی کوچکِ آب پدید می آورد که در هوا شناور می شوند و به صورت توده های بزرگ یا کوچک ابر در می آیند. اگر هوا بسیار سرد باشد، بخار آب مستقیماً به ذرّه های کوچک یخ تبدیل می شود و تشکیل ابری از ذرّه های بسیار یخ می دهد.

 

ذره های آب یا یخِ ابرها ممکن است به یکدیگر بپیوندند و به صورت قطره های باران یا دانه های برف به زمین فرو ریزند. این ذره ها ممکن است بر اثر افزایش دمای پیرامون ابرها بار دیگر به بخار آب تبدیل شوند.

 

نامگذاری ابرها

در نامگذاری ابرها از کلمات لاتین با ریشه یونانی استفاده می‌شود. این نامگذاری با توجه به نوع و شکل و همچنین خصوصیات ابر انجام می‌گیرد. در جدول زیر کلماتی که در نامگذاری ابرها بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد را با معانی آورده شده:

 

معنی کلمه مشتق شده کلمه اصلی

ارتفاع میانه Alto Altus

پر مانند Cirro Cirrus

برجسته شده Cumulo Cumulus

بارانزا Nimbo Nimbus

ورقه ورقه Strata Stratus

 

سایر کلماتی که بکار می‌برند:

 

معنی کلمه

برجی شکل Castellsnus

گل کلمی Congestus

قلاب شکل Uncinus

عدسی شکل Lenticularis

قطعه قطعه شده Fractus

از نظر عمودی خوب رشد نکرده Humilis

 

 

دسته‌های ابر

ابرها دارای ده دسته اصلی هستند که هر کدام از این ده دسته اصلی خود به یک یا چند دسته دیگر تقسیم می‌شوند. دسته‌های اصلی عبارتند از:

 

1-سیروس

2-سیرو کومولوس

3- سیرو استراتوس

4- آلتو کومولوس

5- آلتو استراتوس

6- نیمبو استراتوس

7- استراتو کومولوس

8-استراتوس

9- کومولوس

10-کومولو نیمبوس