سن ماه  Age of Moon

سن ماه یکی از پارامترهای مهم رویت هلال می باشد .سن ماه همان زمان سپری شده از لحظه مقارنه ماه وخورشید است که بر حسب ساعت و روز بیان می شود.اگر سن ماه کمتر از ۲۰ ساعت باشد ماه را جوان اگر سن ماه بین ۲۰ تا ۲۴  ساعت باشد ماه را میانسال واگر سن ماه بیشتر از ۲۴ ساعت باشد ماه را پیر می گویند. هرچه سن پایین تر باشد احتمال رویت کمتر است البته به تنهایی نمی توان با توجه به سن ماه نتیجه گیری دقیق داشت. بقیه در ادامه مطلب...

زکات علم در نشر ان است. امام علی(ع)


سن ماه

 Age of Moon

سن ماه یکی از پارامترهای مهم رویت هلال می باشد .سن ماه همان زمان سپری شده از لحظه مقارنه ماه وخورشید است که بر حسب ساعت و روز بیان می شود.اگر سن ماه کمتر از ۲۰ ساعت باشد ماه را جوان اگر سن ماه بین ۲۰ تا ۲۴  ساعت باشد ماه را میانسال واگر سن ماه بیشتر از ۲۴ ساعت باشد ماه را پیر می گویند.

هرچه سن پایین تر باشد احتمال رویت کمتر است البته به تنهایی نمی توان با توجه به سن ماه نتیجه گیری دقیق داشت.

ماه نو

هلال ماه نو

New moon

با توجه به اینکه ماههای قمری براساس رویت ماه بوده و مراسم دینی مسلمانان هم بر پایه ماههای قمری انجام میگیرند رویت هلال ماه نو دارای اهمیت زیادی است.در وضعیت محاق٬ مطابق شکل زیر، ماه بین زمین و خورشید،  قرار داشته و تمام سطح ماه که رو به زمین  است تاریک و تقریبا غیر قابل مشاهده  می باشد . در این حالت طبق تعریف علم ستاره شناسی(و نه تعریف شرعی)، اصطلاحاً ماه نو  و یا متولد می­شود و از این زمان به بعد، سن ماه را محاسبه می کنند(به این حالت مقارنه ماه وخورشید نیز گفته می شود، در زمان مقارنه اگر ماه بر روی یا در نزدیکی یکی از گره­های مداری خود باشد،  خورشید گرفتگی اتفاق می افتد.)

 

 پس از گذشت حداقل 10 ساعت از مقارنه( قرار گیری ماه،زمین وخورشید در یک خط فرضی) در بهترین حالت و 15 ساعت در بدترین وضعیت، و با حداقل 7 درجه جدایی زاویه ای ماه از خورشید (از دید یک ناظر روی سطح زمین)که حد دانژون نامیده می شود، اولین و نازک­ترین هلال تشکیل شده و کم کم هلال قابل مشاهده خواهد بود.از دید شرعی طبق سنت پیامبر اسلام، درصورت مشاهده هلال جدید در هنگام غروب خورشید، این زمان آغاز ماه نو می باشد واز فردای آن روز ماه جدید قمری شروع می شود.در زمان ماه نو در روز ۲۹ یا ۳۰ ماه قمری ،رصدگران هلال با تمام تجهیزات (دوربین دو چشمی ،تلسکوپ،..) عصر هنگام در منطقه غرب آسمان ودر حوالی تقریبی غروب خورشید به شکار هلال و یا از دید شرعی به استهلال می پردازند.رویت بعضی از هلالها آسان بوده و رویت بعضی نیز بسیار دشوار است و رصد گر باید دارای تجربه زیادی در استهلال داشته باشد(هلال های بحرانی).قابل ذکر است در بعضی از دولتهای مسلمان ملاک آغاز ماه قمری جدید، رویت ماه نیست بلکه با شرایطی بعد از آغاز ماه نو از دید ستاره شناسی(از لحظه کمترین فاصله ماه با خورشید)،بدون مشاهده هلال،آغاز ماه اعلام می شود.برای آشنایی با ستاد استهلال در ایران اینجا راکلیک نمایید.

فاصله زمانی بین دو ماه نو بطور متوسط در حدود 29.530589 روزخورشیدی متوسط بوده و یک ماه هلالی نام دارد.در مورد ماه این فاصله زمانی به دلیل اثرات گرانشی در هر قرن به اندازه دو میلیونیم روز افزایش می یابد وفاصله زمانی بین هر دو ماه نو می تواند تا 7 ساعت با مقدار متوسط آن اختلاف داشته باشد.

 

                                 ابعاد مختلف رویت هلال

 

۱-مسئله فقهی وملاک تقویم قمری(برای کسب اطلاعات بیشتر اینجا را کلیک نمایید)

۲-مسائل حقوقی وحساسیت در ماههای حرام

۳-مسائل نجومی وعلمی در تحقیقات مانند مدل سازی ریاضی(حرفه ای)

۴-مسائل رقابتی ورکورد گیری(آماتوری)

۵-جنبه هنری وزیبایی(عکاسی)

۶-.......

 

                           پارامترها وعوامل نجومی مهم در رویت هلال

 

۱-زمان مقارنه(لحظه برابر شدن طول سماوی ماه وخورشید)

۲-سن هلال

۳-جدایی زاویه ای ماه وخورشید(حد دانژون)

۴-اختلاف سمت ماه وخورشید در زمان غروب خورشید

۵-ارتفاع هلال                   

۶ -مکث ماه

۷-ضخامت هلال

۸-فاز هلال

۹-طول کمان هلال

۱۰-زاویه توجیه هلال با افق

۱۱-موقعیت جغرافیایی ناظر(بدلیل ارتباط مستقیم پارامترهای رویت با مختصات جغرافیایی)

۱۲- عرض دایره البروجی ماه

۱۳-در اوج یا حضیض بودن ماه

۱۴- عوامل محیطی(ابر،دما،فشار و رطوبت،وجود گرد وغبار)

۱۵-قدرت ابزار اپتیکی در صورت لزوم استفاده از ابزار

۱۶-قدرت تفکیک چشم ناظر

۱۷- اطمینان پذیری حواس وچشم(هلال باید چندبار  ودر حد چند ثانیه رویت شود،برای حصول اطمینان توصیه می شود چندبار چشمان خود را بازوبسته نمایید و روی تصویر متمرکز شوید)

۱۸-زوال خورشید.زاویه ارتفاع منفی خورشید که نشان دهنده میزان تاریک شدن آسمان می باشد بعنوان پارامتر زوال در رویت پذیری اهمیت پیدا می کند.

 

 

                        مطلبی درباره عرض دایره البروجی ماه

 

عرض دایرة البروجی ماه حداکثر بین مثبت ۵ تا منفی ۵ تغییر می کند. یعنی حداکثر به همین اندازه با دایرة البروج فاصله می گیرد .اگر عرض مثبت ۵شد در این حالت معمولا ماه نو در سمت راست نقطه غروب خورشید در آسمان مغرب دیده می شود.اگر عرض دایرة البروجی ماه منفی ۵باشد در زمان غروب ،ماه نو در سمت چپ خورشید بوده و در عرضهای جغرافیایی میانه مانند ایران  در نیمکره شمالی زمین به علت کم بودن زاویه با افق معمولا دیدن آن (علیرغم خوب بودن بقیه پارامترهای رویت مانند جدایی زاویه ای بین ماه و خورشید ،سن ماه ، اختلاف سمت ماه و خورشید، ضخامت هلال ، فاز هلال و..)سخت تر است.در چنین مواردی رویت هلال در روز پیشنهاد می شود.شکل زیر حالتی را نشان می دهد که عرض دایره البروجی ماه منفی ۵ بوده و ماه نو در ماههای آخر پاییز و اول زمستان رخ دهد.از این لحاظ بدترین حالت زمانی رخ می دهدکه ماه نو در اواخر تابستان تا اوائل پاییز رخ دهد.

 

                 مطلبی درباره در اوج یا حضیض بودن ماه

 

مدار چرخش ماه بدور زمین مداری بیضوی شکل است ومدارهای بیضی شکل دارای دو نقطه اوج(بیشترین فاصله) وحضیض(کمترین فاصله)هستند.زمانی که ماه در اوج باشد بدلیل فاصله بیشتر دارای اندازه ظاهری کوچکتر وبر اساس قوانین سه گانه کپلری دارای سرعت کمتری در آسمان می باشد. در صورتیکه ماه نو  در زمان اوج بودن ماه رخ دهد ماه به دلیل سرعت کمتر، به آرامی از خورشید فاصله می گیرد .در این حالت با وجود سن زیاد ماه جدایی زاویه بین ماه وخورشید کم بوده و این رویت هلال را  دشوار می کند.علاوه بر این ،دور بودن ماه به معنای کوچک تر ،کم نور تر بودن قرص ماه وکم بودن سطح بازتاب کننده ماه نیز می باشد که به نوبه خود رویت را سخت تر می کند.برخلاف در اوج بودن،اگر ماه نو در زمانی رخ دهد که ماه در حضیض باشد علاوه بر اینکه  قرص ماه بزرگتر وسطح روشن آن بزرگتربوده،سرعت ظاهری ماه نیزبیشتر بوده وماه با سرعت بیشتری از قرص درخشان خورشید فاصله گرفته وبا وجود سن کم می تواند جدایی زاویه مناسبی با خورشید داشته و رویت هلال ساده تر خواهد بود.

                                           بطور کلی

زیاد بودن ارتفاع ماه در هنگام غروب خورشید ،زیاد بودن اختلاف سمت ماه وخورشید در هنگام غروب خورشید،زیاد بودن مدت زمان مکث ،زیاد بودن سن ماه ،زیاد بودن فاز هلال،زیاد بودن ضخامت میانی ،مثبت بودن عرض دایرة البروجی و در حضیض بودن ماه موجب آسان شدن رویت و بر عکس: کم بودن ارتفاع ماه در زمان غروب خورشید،کم بودن اختلاف سمت ماه وخورشید ،کم بودن سن هلال،کم بودن مدت زمان مکث ،کم بودن فاز هلال ،کم بودن ضخامت میانی،منفی بودن عرض دایره البروجی و نهایتا"در اوج بودن ماه موجب دشوار شدن استهلال می شود.در بعضی از هلالها با وجود مناسب بودن اغلب پارامترها ،کم بودن یک پارامتر می تواند استهلال را به سوی حالت بحرانی سوق دهد علاوه بر این اثر کم بودن بعضی از پارامترها نیز در هلال های مختلف می تواند متفاوت باشد وبطور کلی هر هلالی شرایط خاص خودش را دارد.

         

                           روشهای رویت هلال ماه نو

 

۱-چشم غیر مسلح(بدون ابزار)

۲-دوربین دوچشمی معمولی

۳- دوربین دوچشمی حرفه ای

۴-تلسکوپ

۵- CCD  (دوربینی الکترونیکی با قابلیت پردازش تصویر بکمک کامپیوتر:از لحاظ مسائل فقهی ثبت تصویر هلال بکمک سی سی دی به تنهایی جهت اثبات رویت کافی نیست.)

 

                                     انواع هلال

هلال ماه را بسته به زمان رویت می توان به سه گروه تقسیم نمود

 

۱-هلال صبحگاهی

۲-هلال شامگاهی

۳- هلال در روز

 

 هلال صبحگاهی به هلالی گفته می شود که بتوان هلال ماه را قبل از طلوع خورشید ویا اندکی بعد از طلوع خورشید رصد کرد.معمولا در حوالی زمان طلوع خورشید در روزهای ۲۷ یا ۲۸ ماه قمری انجام می شود.به طور دقیق تر هلال صبحگاهی آخرین هلال ماه قابل مشاهده،قبل از مقارنه ماه وخورشید است.

 

هلال شامگاهی به هلالی گفته می شود که بتوان در آن هلال را بعد از غروب خورشید ویا اندکی قبل از غروب خورشید رصد نمود.

 

هلال در روز به رصدی اطلاق می شود که در طول روز انجام گیرد.به عبارت دیگر رصد هلال زمانی باشد که نور خورشید آسمان را تحت تاثیر خود قرار داده باشد.گاهی اوقات به دلیل ارتفاع بسیار کم هلال ماه در زمان طلوع یا غروب خورشید،امکان رویت آن وجود ندارد.در این مواقع رویت آن در روز فرصت خوبی برای به دام انداختن هلال ماه است.

 

برای کسب اطلاعات درباره انواع روشهای استهلال به مقاله هلال در روز  مراجعه نمایید.

 

 

 

                      نکات مهم در رویت هلال ماه نو

 

۱-رصدگاه را خوب بشناسیم (وضعیت افق،ارتفاع از سطح دریا،طول وعرض جغرافیایی ،امکان رفت وآمد،.......)رصد گر باید زمان لازم برای عزیمت به رصدگاه واستقرار ابزار رصدی رادر نظر گرفته و زود تر در محل حاضر باشد.

۲-گزارشهای هوا شناسی را کنترل کنیم.

۳-مختصات وپارامترهای هلال در روز رصد را یاداشت کنیم(ارتفاع  و سمت ماه در هنگام غروب خورشید،اختلاف سمت ماه و خورشید در هنگام غروب خورشید،زاویه بین ماه وخورشید در زمان غروب خورشید،مدت مکث ماه،.......)مناسب است که با مراجعه به سایتهای اینترنتی مرتبط مانند سایت های هلال ماه ، ماه نو ،سایت گروه غیر حرفه ای رویت هلال،  آسمان پارس   آسمان شب و سایت گروه نجوم آماتوری و... اطلاعاتی درباره استهلال کسب نمایید.این سایتها تقریبا بطور ماهیانه اطلاعاتی درباره وضعیت هلال های هرماه ارائه می نمایند.

 

قبل از رفتن به محل رصد گاه باید در منزل بکمک نرم افزار های موجود مانند

 moon calc  یا Accurate time(که هر دو بطور رایگان از اینترنت قابل دریافت هستند)یا starry night  ویا red shift  پارامترهای لازم را در فواصل زمانی مثلا" ۵ دقیقه ای در یک جدول یاداشت نموده وبا خود به محل رصد ببرید.در صورتیکه یک کامپیوتر لپ تاب همراه داشته باشید که خیلی بهتر است.حتی در صورتیکه اجرام پرنوری مانند سیاره زهره ویا سیارات پرنوردیگر در کنار ماه باشند سمت ،ارتفاع ،اختلاف سمت واختلاف ارتفاع آن را نسبت به هلال ماه استخراج ودر جدول ویژه ای یاداشت نمایید تا با اطمینان بیشتری در مان رصد به استهلال بپردازید.این اجرام نقاط کمکی بسیار مناسبی برای پیدا کردن هلال ها بویژه هلال های بحرانی هستند.

۴-موقعیت غروب خورشید را با نشانه گذاری ذهنی در افق به یاد داشته باشیم.

۵- از مقدار تقریبی میدان دید ابزار مورد استفاده خود با خبر باشیم تا بتوانیم تقریبی از اندازه هلال نازک در ذهن خود تصور کنیم.دوربین دو چشمی یا تلسکوپ خود رابرای دیدن اجرام بینهایت دور تنظیم کرده باشیم.برای اینکار می توانیم آنها را روی جسمی در افق دور تنظیم کنیم.

۶- زوایا را به درستی اندازه گیری کنیم(برای این منظور یک خط کش معمولی حداکثر سی سانتی متری را به کمک یک نخ با طول 57 سانتی متر (که بکمک یک سوراخ در نقطه صفر خط کش گره خورده ومتصل شده است) روبروی چشم خود قرار دهید.با این کار هر یک سانتی متر خط کش نشان دهنده یک درجه قوسی می باشد.

به عنوان مثال اگر بدانیم در زمان غروب خورشید اختلاف سمت ماه وخورشید 5 درجه و ارتفاع آن 6 درجه است کافی است خط کش مورد نظر را در حالت افقی قرار دهیم بطوریکه  نقطه غروب خورشید عدد ۵ را نشان بدهد آنگاه لبه سمت چپ خط کش(صفر خط کش) نشان دهنده سمت ماه است .بعد از این خط کش را در حالت عمودی قرار می دهیم ، بطوریکه نقطه صفر آن در سمت ماه قرار گیرد در این صورت عدد 6 سانتی متر موقعیت ماه را مشخص می کند.

در صورتیکه قطب نما و یک دوربین نقشه برداری مانند دوربین تئودولیت بهمراه داشته باشید که خیلی بهتر است.

اگر مانند ستاره شناسان آماتور  از انگشتان دست برای اندازه گیری زوایا استفاده می کنید برای کالیبره کردن انگشتان دست و افزایش دقت،شب قبل به کمک ستاره های پرنور آسمان که فاصله جدایی زاویه ای آنها را می دانید به چگونگی باز یا بسته کردن انگشتان و مقدار باز نمودن بازوی خود پی ببرید.

 

۷-رصد را در محلی انجام دهیم که مانعی برای رویت هلال در هنگام غروب نداشته باشد.برای نمونه زمانی که شرایط برای رویت خوب می شود هلال پشت کوه یا یک ساختمان پنهان شود!!!

 

۸-هنگام رصد عجله نداشته و رصد را تا انتها ادامه دهیم.افراد حرفه ای معمولا بین ۱۰ تا ۱۵ دقیقه بعد از غروب خورشید کار شکار هلال را شروع می کنند(البته اگر زمان مکث ماه به اندازه کافی باشد).محتمل ترین زمان رویت هلال(best time)زمانی است که بخشی از محل حضور ماه تاریک شده باشد تا با اختلاف پیش آمده بین تضاد نور آسمان وهلال، رویت پذیری میسر شود.با توجه به پژوهش های انجام شده توسط دانشمندان مختلف از جمله پروفسور یالوپ،بهترین زمان را در حدود چهار نهم مدت مکث هلال،بعد از غروب خورشید(یا قبل از طلوع خورشید) بدست آورده اند.برای کسب اطلاعات بیشتر درباره بهترین زمان اینجا را کلیک نمایید.

 ۹-اگر قصد مسافرت راه دور دارید لباس گرم،خوراکی وبطور کلی تجهیزاتی که برای یک سفر کوتاه لازم است را فراموش نکنید.بردن یک صندلی کوتاه جهت نشستن در پشت دوربین یا تلسکوپ هم توصیه می شود.در صورتیکه به استهلال در روز می پردازید کلاه یادتان نرود.

 

۱۰-گزارش نتیجه رصد به مراکز علمی معتبر حتی در صورت عدم رویت.این گزارش باید شامل مواردی مانند زیر باشد:

طول وعرض جرافیایی وارتفاع محل رصد،فهرست تجهیزات،وضعیت افق غربی(یا شرقی) وضعیت جو،زمان شروع رصد،ثبت اولین وآخرین لحظه مشاهده هلال چه با تجهیزات چه بدون تجهیزات،ارتفاع وسمت هلال در زمان رویت،پیوسته بودن یا نبودن خط هلال در صورت مشاهده،اعلام طول کمان(برای اندازه گیری طول کمان از شیوه دایره ی ساعتی استفاده می کنیم بدین صورت که شکل هلال را از پشت دوربین یا تلسکوپ به صورت یک دایره ی ساعت تصور کرده وتخمین می زنیم که دو سر کمان هلال از چه ساعتی تا چه ساعتی کشیده شده است) زاویه توجیه هلال با افق ، رنگ هلال(رنگ هلال ممکن است سفید،سفید مایل به زرد وحتی زرد باشد) ثبت رنگ آسمان وهمچنین عوارض افق را می توان با عکاسی از منطقه ی رصد انجام داد وبا نشان دادن مکان ماه روی آن به اعتبار ودقت گزارش خود افزود.

 

                      چرا رصد هلال ماه نو معمولا دشوار است؟

 

۱-هلال های اول وآخر ماه معمولا باریک هستند

۲-این هلال ها معمولا به خورشید نزدیک ودر نتیجه تحت تاثیر نور شدید آن هستند

۳-ماه فاصله کمی از افق دارد و خط دید در نزدیکی افق از ضخامت بیشتری از جو عبور کرده ودر نتیجه غبار ،رطوبت وتلاطم جوی رصد را دشوار تر می کند.

۴-به دلیل نزدیکی ماه به خورشید مدت مکث هلال در بالای افق اندک است و رصد کننده فرصت کمی برای رویت هلال دارد.

 

                                     پارامترهای شش گانه مدار ماه

 

برای بررسی مدار بیضوی ماه شش پارامتر تعریف میشود:

 

۱-نیم قطر بزرگ وکوچک ببضی مدار(a,b):هربیضی داری دو محور تقارن در جهت قطر کوچک وقطر بزرگ می باشد که ابعاد بیضی را می توان با مقادیر نصف طول هریک از اقطار مشخص نمود.

۲-خروج از مرکزیت مدار(e)

۳-آنومالی حقیقی(f):مبداء حرکت ماه در مدار را نقطه حضیض یا کمترین فاصله در نظر می گیرند.زاویه ای که در هر لحظه بین ماه ونقطه حضیض قرار دارد را آنومالی حقیقی می گویند.این پارامتر در هرروز حدود ۲/۱۳ درجه افزایش می یابد.

 

۴- میل</a%2