از مهمترین ودر عین حال پیچیده‌ترین ارکان نظام تعلیم وتربیت،ارزشیابی پیشرفت تحصیلی یادگیرندگان و دانش‌آموزان است و از آنجا که هدف آموزش و پرورش یا تعلیم و تربیه ایجاد تغییرات مطلوب در رفتار فراگیران و دانش آموزان است ،هدف آزمون یا امتحان نیز اندازه گیری  و سنجش و کمّی سازی این تغییرات است، همچنین آزمون ‌ها تنها یکی از وسایل اندازه گیری است. که اینک در خصوص نحوه برگذاری یک امتحان خوب و موفقیت آمیز از نظر استادان و یک امتحان رضایت بخش و امیدوار کننده و موفقیت آمیز از نظر  دانش آموزا و دانشجویان رشته جغرافیا چه کارها باید صورت بگیرد در زیر مطالبی خدمت شما همکاران گرامی تقدیم می گردد.   یک آزمون یا امتحان جغرافیایی خوب چیست ؟بقیه درادامه مطلب...

زکات علم درنشرآن است.امام علی(ع)

e


نحوه طراحی سوال در درس جغرافیا

به نام خدا

 

      ((چگونه می‌توان یک آزمون جغرافیایی خوب طراحی کرد?))

 از مهمترین ودر عین حال پیچیده‌ترین ارکان نظام تعلیم وتربیت،ارزشیابی پیشرفت تحصیلی یادگیرندگان و دانش‌آموزان است واز آنجا که هدف آموزش وپرورش ایجاد تغییرات مطلوب در رفتار فراگیران است ،هدف آزمون اندازه گیری  وسنجش و کمی سازی این تغییرات است، آزمون ‌ها تنها یکی از وسایل اندازه گیری است.

 

1.      یک آزمون یا امتحان جغرافیایی خوب چیست ؟

یک آزمون خوب جغرافیا، آزمونی است که شما را در راستای رسیدن به اهداف متنوع شناختی،مهارتی ونگرشی در حوزه علم جغرافیا ( جغرافیا علمی برای زندگی) یاری دهد ، یک آزمون خوب باید شامل نمونه جامعی از محتوا بوده وهدف‌های اساسی درس را بسنجد.برای تهیه آزمون مناسب می‌توان از جدول مشخصات استفاده نمود. جدول مشخصات به عنوان پیش‌نویس امتحان براساس هدف‌های عملی تدریس ومحتوای درس ومطالبی که باید در امتحان پوشانده شود،تنظیم می‌گردد. تهیه این جدول نشان می‌دهد که کدام هدف با کدام قسمت محتوا ارتباط دارد.

                                                                                   

2.      چگونه می توانیم یک آزمون جغرافیای خوب بسازیم ؟

                   اغلب آزمون‌های کلاسی با یکی از اهداف زیر طراحی می‌شوند:

·         اظهار نظر درخصوص ارتقا ءبه کلاس بالاتر.

·        تعیین میزان دستیابی هردانش آموز به اهداف آموزشی.

·        تشخیص مشکلات دانش آموزان ورفع مشکل آنها.

·        تصمیم در خصوص بهسازی فرایند آموزش.

هرنوع وسیله اندازه گیری به هرمنظوری که تهیه می‌شود باید ویژگی هایی را دارا باشد تا آن وسیله برای منظوری که ساخته شده است مفید باشد. برای دست یافتن به یک ارزشیابی قابل اعتماد ودقیق باید اندازه گیری دقیق وقابل اعتماد انجام داد،همچنین هنگامی یک اندازه گیری درست خواهد بود که وسایل مورد استفاده دقیق وقابل اعتماد باشد.

 

3.      چگونه می توان روایی آزمون را افزایش داد؟

یک امتحان خوب باید شامل نمونه جامعی از محتوا بوده وهدف های اساسی درس را بسنج بنابر این باید تلاش کرد برگه آزمون چکیده جامعی ازاهداف کتاب باشد.

 e

·        تعیین اهمیت نسبی مطالب وهدف ها :

برای تعیین تعداد سئوال هایی که مربوط به هرموضوع درسی می‌باشد باید به میزان اهمیتی که درکلاس به آن داده می‌شود،توجه کردوتعداد سئوال های مربوط به هدف رابراساس اهمیتی که معلم با توجه به سطح توانایی دانش آموزان خودبرای آن هدف قائل است در نظر گرفت .انتخاب تعداد سئوالات یک آزمون وانتخاب سئوالات ه بخش را می توان از زمان صرف شده برای هر فصل کتاب در جریان تدریس نیز انجام داد.

·        تعیین نوع یا انواع سئوال های آزمون :

تعیین نوع یا انواع سئوال که درامتحان استفاده می‌شود بستگی به هدف مورد سنجش ،محتوای امتحان ومهارت معلم در تهیه آنها دارد.بهتر است پرسش‌های عینی ازاهداف سطوح پایین حیطه شناختی یعنی دانش انتخاب شوند وپرسش‌های انشایی شامل سطوح بالاتر حیطه شناختی باشد.

·        تعیین تعداد کل سئوال های آزمون :

طراح سوال در تعیین تعداد سئوال های آزمون باید به 2 مسئله توجه نماید:

الف) نوع سئوال های آزمون                   ب) مدت آزمون

حجم آزمون بستگی به حجم مطالب درسی وهدف هایی دارد که باید در آن آزمون، اندازه گیری شود.توصیه می شود پرسش های یک آزمون(عینی-انشایی)بیش از30مورد نباشد.

·        مدت وطول آزمون :

مدت زمانی راکه لازم است برای پاسخ به سئوات های امتحانی در نظر گرفت به عوامل زیر بستگی دارد:

1-  نوع سئوال: برای پاسخ دادن به سئوال های کوته پاسخ که امتحان شونده در ان ناچار است پاسخ را با خط خودش بنویسد از سئوال درست،نادرست یا چندگزینه‌ای وقت بیشتری لازم دارد. مثال:  

     ((تعریف جغرافیا را بنویسید ))  

2-سطح سنی وتحصیلی فراگیران

3-سطح توانایی فراگیران: دانش‌آموزانی که از استعداد زیادتری برخوردارهستند نسبت به دانش آموزان کم استعدادتر نه فقط مهارت خواندن ونوشتن آنان پرورش بیشتری یافته است بلکه به طور کلی قدرت تصمیم گیری بهتر  ونیز مهارت بیشتری در حل مسئله دارند،بنابراین در سرعت نوشتن نیز با هم تفاوت دارند.

4-طول سئوال وپیچیدگی آن: اگر سئوال های آزمون نیاز به تفکر،جدول بندی،ترسیم داشته باشد لازم است برای امتحان وقت اضافی در نظر گرفته شود. مثال :

نیمرخ منحنی میزان مقابل را در امتدارد خط XY  ترسیم نمایید                                     

فاصله تراز 10متر  ، کمترین ارتفاع 100متر

5- نوع هدف : سئوالهایی که در سطوح دانش مطرح می‌شود وهدف آن سنجش میزان دانش است نسبت به سئوال هایی که قدرت تفکر دانش آموز را مورد سنجش قرار می دهد به زمان کمتری نیاز دارد وبا توجه به محدودیت زمان می توان برحجم این گونه سئوال ها افزود اما در سطوح بالاتر باید از تعداد سئوال ها  کاسته شود تادر زمان مورد نظر بتوان آنهارا مورد سنجش قرار داد.

 6- مقدار محاسبات یا تفکر کمی مورد نیاز : تحقیقات نشان می دهد که اکثر دانش آموزان در آزمون های کمی وعددی ،آهسته تر از زمانی که با مواد کلامی سر وکار دارند، کار می‌کنند.بنابر این اگر پاسخ دادن به سئوال ها نیاز به محاسبات عددی دارد وقت لازم برای آن باید بیش از زمانی باشد که به سئوال های کلامی اختصاص داده می شود. چون عامل زمان تقریباً محدود است هرچه عامل فوق افزایش پیدا کند از تعداد سئوال ها کاسته خواهد شد.  مثال:

درنقشه‌ای با مقیاس 200000 : 1 اندازه یک پل برروی رودخانه‌ای 3سانتی متر است مسافت پل رامحاسبه نمایید.

·        تعیین سطح دشواری سئوال های آزمون :

آخرین تصمیمی که با ید در مراحل طرح ریزی مقدمات آزمون درنظر گرفته شود مربوط به سطح دشواری مطلوب سئوال هاست باید توجه داشت که مفهوم درجه دشواری ازلحاظ انواع مختلف آزمون ها مانند آزمون های انشایی، کوته پاسخ ویاعینی معانی مختلف دارد. یک سئوال انشایی زمانی دارای سطح دشواری مناسب است که همه افراد کلاس با توجه به آگاهی خود بتوانند به نحوی به آن سئوال پاسخ دهند وسئوال مزبور بتواند واکنش ها وپاسخ های دانش آموزان رااز نظر کامل بودن ،اندیشیدن وکیفیت سازمان دادن افکار مختلف ومتنوع مورد سنجش قراردهد.

در تهیه سئوال های آزمون بیش از توجه به سطح دشواری باید  دونکته ی زیر را مد نظر داشت :

الف) سئوال ها باید بتوانند برای محتوا وهدف‌ها پوشش خوبی فراهم آورند.

ب)هرسئوال باید دارای آن چنان قدرت تشخیص ونیروی تمیز باشد که شاگردان قوی تر بیشتر از سایر شاگردان به آن پاسخ  درست بدهند.

e

·        راهنمایی لازم به هنگام نوشتن سئوال های یک آزمون :

برای پرهیز از مشکلات در نوشتن سئوال های آزمون به راهنمایی های زیر توجه کنید :

1.      سطح مناسبی از دشواری رابرای دانش آموزان در نظر بگیرید.

2.      بیان ساده ،مختصر، مفید وروشن داشته باشید.

3.      اطلاعات بی ربط ودانش جزئی رامورد پرسش قرار ندهید ( سئوال از روایی ظاهری وروایی محتوا برخوردار باشد.

4.      از به کار بردن لغات واصطلاحاتی که باعث شود دانش آموز جواب سئوال را حدس بزند پرهیز کنید.

5.      از طرح سئوال های کلیشه‌ای ویکنواخت دوری کنید.

6.      راهکارهای پیشنهادی قبل از طراحی آزمون :

·        در طراحی آرمون بایستی ویژگی های دانش آموزان درنظر گرفته شود.

·        سطح دانش درنظرگرفته شود.

·        عوامل وضعیتی درنظرگرفته شود.

·        حجم درس درنظرگرفته شود.