از جمله اهداف مهم روش یادگیری اکتشافی ، آموزش معلمان برای استفاده بهتر از روشهای فعال در آموزش جغرافیا می‎باشد.بهتر است قبل از معرفی روشهای فعال در آموزش جغرافیا به نکاتی مهم در این زمینه اشاره‎ای داشته باشیم:بقیه درادامه مطلب....

زکات علم درنشرآن است.امام علی(ع)

za



روش یادگیری اکتشافی
Inquiry Learning Method

از جمله اهداف مهم روش یادگیری اکتشافی ، آموزش معلمان برای استفاده بهتر از روشهای فعال در آموزش جغرافیا می‎باشد.
بهتر است قبل از معرفی روشهای فعال در آموزش جغرافیا به نکاتی مهم در این زمینه اشاره‎ای داشته باشیم:
الف) این روشها اختصاص به آموزش جغرافیا ندارد و در همه‎ی رشته‎های علمی می‎توان از این روشها استفاده نمود. این روشها در آموزش جغرافیا فرصت بیشتری را فراهم می‎آورد.
ب) مثل تمام بحث‎های علمی دیگر می‎توان بین کارشناسان اختلاف نظر ایجاد کند.
ج) در باب آموزش جغرافیا می‎باشد. برای آموزش ابتدا از یک نقشه‎ی خام شروع می‎کنیم و با فرآیندهایی که روی این نقشه اعمال می‎شود در نهایت نقشه‎ی جدیدی تولید می‎شود و در کل نقشه‎های جغرافیا زبان آموزش جغرافیا هستند.
د) روشها اختصاص به یک دوره تحصیلی خاص ندارد و برای همه دوره‎های تحصیلی قابل استفاده می‎باشند. البته با توجه به مطالب فوق، هیچ کس بهتر از معلم قادر نیست که روش آموزشی مناسبی را در کلاس اعمال نماید. البته در مواردی دیده می‎شود که گاهی معلمان به ابتکار و خلاقیت فردی خود، چند روش آموزشی را در کلاس انجام می‎دهند.
از دیگر نکات مورد بحث می‎توان به تناسب زمان مورد نیاز آموزش و زمان در اختیار معلم اشاره کرد که موضوع بسیار با اهمیتی می‎باشد.
روشهای معرفی شده هر کدام دارای اجزایی هستند که عبارتند از عنوان انتخابی، عنوان روش تدریس، مشخصات، مقررات و نمودار آرایش کلاس از منظر معلم و دانش‎آموز می‎باشد.
همچنین در خلال هر یک از روشه به نقش معلم در آموزش و دانش‎آموز یادگیری خواهیم پرداخت و لوازم مورد نیاز هر روش را بیان خواهیم نمود. در انتها نیز به نتیجه‎گیری معایب و محاسن هر یک از این روشها خواهیم پرداخت و استفاده کردن و یا عدم استفاده آن را بر عهده معلم می‎گذاریم و کار او را ارزشیابی می‎نمائیم.
لازم به ذکر است که روشهای فعال تدریس تنها به جهت انتقال مفاهیم آموزش جغرافیا مد نظر کارشناسان نبود و در واقع فرصتی را بر سازمان دهی ذهنی معلمان فراهم می‎آورد تا آنها با آشنایی به روشهای تدریس بتوانند نسبت به انجام وظایف محوله بیشترین موفقیت را حاصل نمایند.
یکی از روشهای جالب در علوم مختلف، روش اکتشافی می‎باشد که به آن روش "کاوشی" نیز می‎گویند.
نکته‎ای که در این روش تدریس مهم می‎باشد آنست که دانش‎آموز سعی می -کند با کمک ذهن خود جواب سئوال خویش را بجوید. این امر موجب خداحافظی با روشهای سنتی موجود در کلاس می‎شود و روش جدید و مغایر با روشهای قبلی می‎باشد.

gt
در ابتدا، دانش‎آموز باید سئوالی را در ذهن خود مطرح نماید و سپس در جستجوی پاسخ آن اقدام نماید. گاهی در جهت یافتن اطلاعات اولیه اقدام می‎نماید و سپس اطلاعات اولیه را ارزشیابی می‎کند. بعد از این مرحله اطلاعات را دسته‎بندی نموده و سپس اطلاعاتی را رد یا قبول می‎نماید.
موارد استفاده بالای این روش، در کلاسهای کم جمعیت می‎باشد.



  توصیفی از روش اکتشافی

در کلاسهای درس بحث‎هایی بین معلم و دانش‎آموزان به موقع می‎پیوند و در این میان سئوالاتی مطرح می‎گردد که پاسخ مشخصی را در انتها در پی ندارد و برای بدست آوردن جواب آن لازم است تحقیقاتی صورت پذیرد و از این طریق دانش‎آموز کار یادگیری را آموزش ببیند.
این سئولات معمولاً از طریق معلم تعیین و برای کل دانش‎آموزان کلاس مطرح می‎شود و سپس دانش‎آموزان به صورت فردی یا گروهی درباره آن تحقیق می‎نمایند.
این روش که وقت زیادی را مورد نیاز خود می‎بیند علم را در نقش یک هدایتگر به دانش‎آموزان معرفی می‎نماید. او علاوه براینکه باید پاسخگوی سوال ها باشد بلکه باید در سازمان دهی تحقیق و هدایت دانش‎آموزان نیز حوصله کافی داشته باشد.
مقرراتی در این روش تدریس (اکتشافی) وجود دارد؟
این روش وقت‎گیر در کلاسهایی قابل استفاده است که دانش‎آموزان کمی در کلاس حضور داشته باشند و معلم فرصت رسیدگی به تمام دانش‎آموزان را داشته باشند.
دانش‎آموزان در این روش به جمع‎آوری اطلاعات می‎پردازند این عمل خود محتاج زمان زیادی می‎باشد.
آیا روش اکتشافی برای دوره دبیرستان یا پیش دانشگاهی مشکلات کمتری را نسبت به دوره‎های پائین‎تر دارد؟
اشاره شد که روش اکتشافی خارج از وقت معمولی کلاس دنبال می‎شود و محیط انجام این روش در محیط‎های کارآگاهی، آزمایشگاهی و کتابخانه می‎باشد.
در مقاطع تحصیلی بالاتر، روش اکتشافی به شکل کاملتری دنبال می‎شود و دانشجویان فرصت کافی برای آشنایی با روشهای فعال آموزش را دارا هستند.
در تدریس به روش اکتشافی در سالهای پائین بهتر است بجای درس جغرافیا، دروس دیگری مانند "علوم" را به این روش تدریس نمود. برای مثال تحقیق درباره برگ و شباهات و تفاوتهای آن بحث نمود. اما برای دروسی مثل علوم اجتماعی. و جغرافیا این امر، کاری دشوار به حساب می‎آید.
دانش‎آموزان در سطوح پائین‎تر، طبقه‎بندی و تطابق اطلاعات را نیاموخته‎اند و همچنین توانایی نتیجه‎گیری در پایان کار را ندارند.
مقررات روش تدریس فعال اکتشافی:
عنوان مورد تحقیق، مورد علاقه دانش‎آموز باشد. حدود آن مشخص شده و نکته مبهمی در صورت مسئله وجود نداشته باشد. هنگام جمع‎آوری اطلاعات پیش داوری نکند و در هنگام کمبود اطلاعات دلزده نگردد. تمام اطلاعات جمع‎آوری و یادداشت شود و یافته‎ها به طور مستمر ثبت گردد.
معلم باید وقت کافی را در اختیار دانش‎آموز قرار دهد زیرا عجله دشمن تحقیق است. البته عجله‎ای که بدون استدلال باشد و زود نتیجه بدهد.
آیا برای روش اکتشافی، لوازم خاصی مورد نیاز است؟
جواب سئوال در داخل خودش می‎باشد. در برخی از موارد موضوع سئوال ما به گونه‎ای است که با رجوع به جدول آمادگی دانش‎آموز به راحتی می‎تواند پاسخ سئوالش را پیدا کند.
دانش‎آموز به آمار نامه و اطلاعات خام در پردازش نیازمند می‎باشد. یکی از لوازم خوب برای پردازش، استفاده از "رایانه" می‎باشد.
آیا برای تمام موضوعات مورد استفاده در روش اکتشافی، این سطح از امکانات مورد نیاز است؟
بستگی به سئوال دارد. در بعضی از سئوالات رایانه مورد نیاز نیست اما بعضی از سئوالات نیازمند مقالاتی در این زمینه می‎باشد که این کار کتابخانه نیاز دارد.
برای شروع آموزش اگر تصمیم داشته باشیم که از روش اکتشافی استفاده نمائیم بهتر است کار با موضوعات ساده‎تری شروع نمائیم که احتیاج به لوازم و ابراز کمتری داشته باشد.
 



  مقررات روش تدریس فعال اکتشافی

عنوان مورد تحقیق، مورد علاقه دانش‎آموز باشد. حدود آن مشخص شده و نکته مبهمی در صورت مسئله وجود نداشته باشد. هنگام جمع‎آوری اطلاعات پیش داوری نکند و در هنگام کمبود اطلاعات دلزده نگردد. تمام اطلاعات جمع‎آوری و یادداشت شود و یافته‎ها به طور مستمر ثبت گردد.
معلم باید وقت کافی را در اختیار دانش‎آموز قرار دهد زیرا عجله دشمن تحقیق است. البته عجله‎ای که بدون استدلال باشد و زود نتیجه بدهد.
آیا برای روش اکتشافی، لوازم خاصی مورد نیاز است؟
جواب سئوال در داخل خودش می‎باشد. در برخی از موارد موضوع سئوال ما به گونه‎ای است که با رجوع به جدول آمادگی دانش‎آموز به راحتی می‎تواند پاسخ سئوالش را پیدا کند.
دانش‎آموز به آمار نامه و اطلاعات خام در پردازش نیازمند می‎باشد. یکی از لوازم خوب برای پردازش، استفاده از "رایانه" می‎باشد.
آیا برای تمام موضوعات مورد استفاده در روش اکتشافی، این سطح از امکانات مورد نیاز است؟
بستگی به سئوال دارد. در بعضی از سئوالات رایانه مورد نیاز نیست اما بعضی از سئوالات نیازمند مقالاتی در این زمینه می‎باشد که این کار کتابخانه نیاز دارد.
برای شروع آموزش اگر تصمیم داشته باشیم که از روش اکتشافی استفاده نمائیم بهتر است کار با موضوعات ساده‎تری شروع نمائیم که احتیاج به لوازم و ابراز کمتری داشته باشد.
 



  ْآیا برای روش اکتشافی لوازم خاصی مورد نیاز است.

جواب سئوال در داخل خودش می‎باشد. در برخی از موارد موضوع سئوال ما به گونه‎ای است که با رجوع به جدول آمادگی دانش‎آموز به راحتی می‎تواند پاسخ سئوالش را پیدا کند.
دانش‎آموز به آمار نامه و اطلاعات خام در پردازش نیازمند می‎باشد. یکی از لوازم خوب برای پردازش، استفاده از "رایانه" می‎باشد.
آیا برای تمام موضوعات مورد استفاده در روش اکتشافی، این سطح از امکانات مورد نیاز است؟
بستگی به سئوال دارد. در بعضی از سئوالات رایانه مورد نیاز نیست اما بعضی از سئوالات نیازمند مقالاتی در این زمینه می‎باشد که این کار کتابخانه نیاز دارد.
برای شروع آموزش اگر تصمیم داشته باشیم که از روش اکتشافی استفاده نمائیم بهتر است کار با موضوعات ساده‎تری شروع نمائیم که احتیاج به لوازم و ابراز کمتری داشته باشد.
 



  چگونگی ارزشیابی در روش اکتشافی:

ارزش‎یابی در این روش به 4 بخش تقسیم می‎شود که عبارتند از :
ارزشیابی معلم از روش خود
آیا این روش اکتشافی، اطلاعات جغرافیایی تولید نموده است که قابلیت ارائه به دیگران را داشته باشدی خیر؟
آیا دانش‎آموز توانست که سر فصل درسی مربوط به کتاب را تحت پوشش قرار دهد؟
آیا روش آموزش مناسب‎تری برای جایگزینی این روش وجود دارد یا خیر؟ اگر وجود دارد آن روش چیست؟
نکته دیگر این می‎باشد که اگر همه دانش‎آموزان در این روش شرکت نمایند، آیا باید "همه" آنها مورد ارزشیابی قرار گیرند یا خیر؟
اگر دانش‎آموز مسئله را تشخیص داد و سئوال دقیقی ارائه نمود خود دارای نمره می‎باشد.
 

منبع:http://www2.irib.ir/Amouzesh/d/page_sh.asp?key=5&ov=81